O‘zbekistonda to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnoma asosida amalga oshirilishi rejalashtirilgan xaridlar to‘g‘risidagi e’lonni davlat xaridlari portalida e’lon qilish majburiyatini yuklash rejalashtirilmoqda, deyiladi jamoatchilik muhokamasi uchun e’lon qilingan hujjat loyihasida.
Ma’lumotlarga ko‘ra, 2030-yilga borib hukumat davlat xaridlarining raqobatbardosh usullari ulushini umumiy miqdorning 80 foizigacha oshirishni, shuningdek, 25 trillion so‘mni tejashni rejalashtirmoqda. Shuningdek, sohada biznes faolligini ikki barobarga oshirish va mahalliy mahsulotlar ulushini 98 foizga yetkazish rejalashtirilgan.
Xususan, 2026-yil 1-yanvardan boshlab to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar bo‘yicha xarid qilinadigan tovarlar, ishlar va xizmatlar ro‘yxati bekor qilinadi – endi ular raqobat usullaridan foydalangan holda amalga oshiriladi. Qayd etilishicha, to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar bo‘yicha xaridlarni amalga oshirishga ruxsat beruvchi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda aniq ijrochini ko‘rsatish kerak bo‘ladi, loyihalarning o‘zi esa Adliya vazirligi va Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan baholanadi.
Shuningdek, ular Raqobat qo‘mitasining xulosasini olishi va korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tishi kerak bo‘ladi. Bunda bunday dalolatnoma ishlab chiqilgunga qadar buyurtmachi to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnoma bo‘yicha amalga oshirilishi rejalashtirilayotgan xarid to‘g‘risidagi e’lonni davlat xaridlari portalida e’lon qilishi kerak bo‘ladi — u kamida 3 ish kuni jamoatchilik uchun ochiq bo‘lishi kerak.
Keyinchalik davlat xaridlari elektron do‘konida ofertani joylashtirish 60 kungacha, tovarlarni yetkazib berishning eng kam muddati esa 5 kungacha uzaytirildi. Bundan tashqari, hukumat byudjet buyurtmachilari va mahalliy ishlab chiqaruvchilar o‘rtasida narxni pasaytirish bo‘yicha mahalliy auksion savdolarini joriy etdi. Qayd etilishicha, auksionda bir nafar tadbirkor ishtirok etgan taqdirda ham auksion o‘tkazilgan hisoblanadi.
Shu bilan birga, mahsulotni mahalliylashtirish darajasi 30 foiz va undan yuqori bo‘lgan kompaniyalar tovarni yetkazib berish uchun avans to‘lovlarini olishlari mumkin – avans miqdori mahalliylashtirish darajasiga bog‘liq bo‘ladi, biroq yetkazib beruvchining umumiy aktivlari hajmidan oshmasligi kerak. Endi barcha xarid hujjatlari loyihalari kamida 2 ish kuni davomida jamoatchilik muhokamasi uchun davlat xaridlari portalida e’lon qilinadi, Raqobat qo‘mitasi esa sharhlar va mulohazalarni kuzatib boradi va qoidabuzarliklar aniqlangan taqdirda davlat organlariga ko‘rsatmalar kiritadi.
Shuningdek, barcha xaridlar natijalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar davlat xaridlari portalida majburiy tarzda oshkor etilishi lozim, davlat siri yoki tijorat siri bilan bog‘liq holatlar bundan mustasno. 2026-yil 1-martdan boshlab sun’iy intellekt asosida ishlaydigan davlat xaridlari predmetining o‘rtacha bozor narxini hisoblash modulini ishga tushirish topshirildi — unda buyurtmachilar xaridlarni amalga oshirishdan oldin o‘rtacha narxni shakllantiradilar.
Bunda, agar buyumning boshlang‘ich narxi yoki shartnoma narxi va o‘rtacha bozor ko‘rsatkichi o‘rtasidagi farq 10 foizdan oshsa yoki 20 foizdan kam bo‘lsa, xaridlarga yuqori darajadagi tavakkalchilik darajasi beriladi. Shartnoma davlat nazorati organlari tomonidan navbatdan tashqari tekshirish uchun asos bo‘ladi. Qayd etilishicha, to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar bo‘yicha xaridlar o‘rtacha bozor narxidan oshmagan holda amalga oshirilishi kerak, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Avvalroq Surxondaryoda Antikor qariyb 40 mlrd so‘mlik davlat xaridlarida qonunbuzilish holatini aniqlagani haqida xabar berilgandi. Mutaxassislar tanlovni bekor qilib, ishni huquqni muhofaza qilish organlariga topshirgan.
